Oud Nieuws: Sproeien tegen fijnstof

Het Parool, 17 juli 2008, Maarten Kolsloot 

De Amsterdamse lucht zit vol fijnstof. Sinds deze week rijdt een sproeiwagen rondes door de stad om te voorkomen dat de schadelijke, zwevende deeltjes worden ingeademd.

1 Waar en wanneer wordt gesproeid?

Bij hogere temperaturen ligt te veel fijnstof op de weg en worden de normen overschreden. Twee dagen van tevoren bepaalt de projectleider van TNO samen met IVV en klimaatbureau Amsterdam of moet worden gesproeid. Dat gebeurt met meetapparatuur op de Jan van Galenstraat, die elk uur een meting doet. De wagen maakt drie rondes; om vijf uur 's ochtends, twaalf uur 's middags en vijf uur 's avonds krijgen Spaarndammerdijk, Tasmanstraat, Prins Hendrikkade, Zeilstraat, Jan van Galenstraat, Stadhouderskade en Weesperstraat een sproeibeurt.

2 Is gewone regen niet genoeg om de deeltjes uit de lucht te houden?
Verkeersmedewerker Ivo Stumpe van Milieudefensie betoogt dat de hoeveelheid fijnstof in de lucht bij proeven in Duitsland en Noorwegen kleiner was als de wegen waren besproeid, vooral in droge perioden. Bij nat weer zorgt de regen al voor de afvoer. Maar ook dan rijdt de sproeiwagen in Amsterdam. Een woordvoerder van de gemeente: "We kijken in deze proef of onze aanpak meer effect heeft dan de regen. Dat zal uit de metingen blijken."

3 Worden ook de fijnste stofdeeltjes gevangen?
Stofdeeltjes kleiner dan tien micrometer (een micrometer is een duizendste millimeter) zijn het schadelijkst voor de gezondheid. Die deeltjes dringen makkelijker tot in de longen door. Grove deeltjes worden in de neus opgevangen. Natgespoten wegen houden met name grovere stofdeeltjes vast. Kleine fijnstofdeeltjes worden moeilijker door water gevangen. Die komen alsnog in de longen terecht.

4 Tijd voor nieuwe normen?
De fijnstofnormen zijn in 2001 ingevoerd. Vanaf 2015 gelden nieuwe richtlijnen: dan worden deeltjes tot 2,5 micrometer aangepakt.

5 Werkt sproeien?
Deskundigen benadrukken dat sproeien alleen kan helpen als het onderdeel is van een pakket aan maatregelen. Dat heeft de gemeente ook bedacht. Zo rijden er schonere bussen, moeten meer auto's aan een roetfilter en komt er mogelijk een milieuzone waarbij vervuilende auto's niet meer binnen de Ringweg mogen rijden. Allemaal onderdeel van het Actieplan Luchtkwaliteit uit 2006. Doel is in 2010 aan de Europese normen te voldoen. Veel fijnstof waait overigens met oostenwind ons land binnen.

Vuile lucht verziekt leven in grote stad (bericht uit 1996)

Het Parool, 9 februari 1996

(Van onze verslaggevers) BRUSSEL/AMSTERDAM - De Europese Commissie wil snel maatregelen treffen tegen luchtverontreiniging, die met name in grote steden tot sterfte leidt. Volgens de Commissie is niet aangetoond dat mensen rechtstreeks overlijden aan luchtverontreiniging, maar wel staat het vast dat mensen die al aan hart- en vaatziekten of ziekten aan de luchtwegen lijden, daardoor eerder sterven.

In opdracht van de Europese Commissie hebben onderzoeksinstituten in heel Europa drie jaar lang gewerkt aan het vergelijken van sterftecijfers in vijftien Europese steden. 'Het geven van cijfers over de relatie tussen luchtverontreiniging en ziekenhuisopnamen is op Europees niveau nog niet mogelijk,' zegt J. Schouten van de vakgroep gezondheidswetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen, die aan het onderzoek meewerkt.

Eerder deed Schouten op verzoek van het ministerie van Vrom onderzoek in Nederland. 'Op grond daarvan concludeerden we dat jaarlijks ongeveer vijftienhonderd mensen met spoed naar het ziekenhuis moeten als gevolg van de aanwezigheid in de lucht van fijn stof,' zegt hij.

Onderzoekers van de GG en GD in Amsterdam stelden eerder vast dat de sterfte in de stad met gemiddeld zes of meer procent stijgt, als de concentraties aan fijn stof in de lucht oplopen.

De Nederlandse Gezondheidsraad alarmeerde minister Borst van Vrom enkele maanden geleden met een rapport, waarin werd gesteld dat fijn stof in de lucht jaarlijks tot 4900 vervroegde sterfgevallen en meer dan tienduizend ziekenhuisopnames leidt. Plaatsvervangend algemeen secretaris W. Passchier van de Gezondheidsraad zegt dat met de conclusies uit het eigen rapport voorzichtig moet worden omgesprongen. 'We hebben geadviseerd nader onderzoek te doen, omdat oorzaak en gevolg niet voldoende duidelijk zijn. Als op een bepaalde dag meer fijne stofdeeltjes in de lucht hebben gezeten, sterven de volgende dag meer mensen dan anders. Het gaat dan nooit om mensen in de bloei van hun leven, maar om degenen die misschien anders twee of drie dagen later zouden zijn overleden,' zegt Passchier.

Het Europese onderzoek is niet voltooid. Maar dezer dagen kwamen de betrokken instanties - waaronder het Rijksinstituut voor Milieuhygiene en Volksgezondheid (RIVM) in Bilthoven en de Wageningse Landbouwuniversiteit - in Brussel bijeen om hun bevindingen in elkaar te schuiven.

De luchtverontreiniging is het ergst in de Poolse steden Krakau, Poznan, Lodz en Wroclaw. Op sommige onderdelen wordt de hoge vervuiling daar nog overtroffen door die in Milaan en Athene. In vergelijking met die steden valt het in Amsterdam en Rotterdam nog mee.

In Nederland neemt de luchtvervuiling door benzeen af als gevolg van het toenemend aantal katalysatoren in auto's, zegt onderzoeker Karel van Velze. Daar staat tegenover dat het aantal auto's toeneemt, waardoor het effect wordt geremd. Vooral fijne stofdeeltjes uit auto's, fabrieken, en vuilverbranders leiden tot veel gezondheidsproblemen. Ook het toenemende (diesel-)vrachtverkeer draagt bij aan luchtverontreiniging.

Europees commissaris Ritt Bjerregaard (milieu) wil strengere eisen voor de uitstoot van kooldioxide en andere verontreinigende stoffen door auto's. De bedoeling is dat er een Europese 'auto voor morgen' komt. Volgens de jongste Europese bevindingen is vaak tachtig procent van de luchtverontreiniging in steden te wijten aan auto's. In Californie wordt gewerkt aan auto's die helemaal geen uitstoot van verontreinigende stoffen meer veroorzaken.

Stof en roetdeeltjes komen veelal uit het buitenland, waardoor alleen een Europese aanpak soelaas biedt, aldus Bjerregaard.

Zij wil ook strengere Europese limieten voor zwaveldioxide, stikstofdioxide, fijnstof en lood. Daartoe zullen ook de Nederlandse eisen worden aangescherpt. De Franse regering eist dat oliemaatschappijen nog voor het jaar 2000 brandstoffen van plantaardige oorsprong verwerken in hun benzine en dieselolie. Koolzaad heeft de voorkeur als basis van alternatieve brandstof.

De Franse premier Alain Juppe kondigde dit nieuws gisteren aan op een landbouwbeurs. Zo hoopt regering in Frankrijk de luchtvervuiling in de grote steden terug te dringen.

Met stip binnen in top-10 mondiale doodsoorzaken: luchtvervuiling

De Amerikaanse stad Los Angeles gehuld in smog. AP / Nick Ut door Niels Posthumus
NRC.nl 23 december 2012, 14:00

WETENSCHAP Misschien vind je de opwarming van de aarde geen probleem. Een recent artikel in het tijdschrift The Lancet geeft echter wel een andere reden om je zorgen te maken over luchtvervuiling: we gaan er op grote schaal aan dood. Het is al één van de tien belangrijkste doodsoorzaken ter wereld.
Luchtvervuiling zorgde er in 2010 voor dat maar liefst 3,2 miljoen mensen vroegtijdig stierven. Dat is bijna twee keer het aantal mensen dat hetzelfde jaar overleed aan de gevolgen van hiv/aids. Het is bovendien fors meer dan tien jaar eerder, toen het aantal luchtvervuilingsdoden nog op 800.000 lag.

AZIË HET ZWAARST GETROFFEN
De meeste doden door luchtvervuiling vallen in Azië (65 procent). Dat is bovendien het werelddeel waar de economieën de komende jaren het hardst zullen groeien, met alle extra vervuiling van dien en nog weer meer slachtoffers. Niet gek dus dat luchtvervuiling de snelste stijger is op de lijst met belangrijkste doodsoorzaken ter wereld.

Vervuilingsdeeltjes doden ons doordat ze erg klein zijn en diep in onze longen kunnen doordringen, legt David Petit van het Natural Resources Defense Council uit aan het Amerikaanse Time magazine. Vanuit de longen komen de giftige deeltjes vervolgens in onze bloedbaan terecht. Ook geen goed nieuws. Al met al veroorzaken ze onder meer longkanker, astma en hartziekten.

De top-10 van meest vervuilde steden ter wereld:
80 KILOMETER PER UUR RIJDEN VOOR EEN BETERE GEZONDHEID Maar niet alleen in Azië, ook in Westerse steden is luchtvervuiling een probleem. Wie langs een drukke verkeersader als de A10 in Amsterdam woont, neemt een gezondheidsrisico. En daar niet alleen. Wilmer Heck schreef eerder dit jaar al in nrc.next:
“Op de uitstoot van de verschillende typen fijnstof scoort Nederland niet extreem hoog, vaak net bovengemiddeld. Maar Natuur en Milieu schrijft terecht dat de gezondheidsschade door fijnstof uitgedrukt in een verminderd aantal levensjaren in Nederland wel flink bovengemiddeld is. Dit komt doordat in het dichtbevolkte Nederland ook buiten de grote steden veel mensen langs wegen wonen. Het RIVM schat dat 2.090 Nederlanders in 2008 voortijdig zijn overleden aan de gevolgen van het inademen van fijnstof rond autowegen.”
In de meeste Westerse steden is de luchtkwaliteit de laatste dertig jaar gemiddeld echter schoner geworden. Dat komt vooral door meer regulering (bijvoorbeeld het feit dat we op de A10 delen van de dag nog maar 80 kilometer per uur mogen rijden) en door voortschrijdende technologie die maakt dat onze auto’s en fabrieken minder uitstoot produceren.

IRAANSE STEDEN HET MEEST VERVUILD
Hecht je aan je gezondheid, dan kun je beter niet op vakantie gaan naar Iran. Vier van de tien steden met de meeste luchtvervuiling vind je in dat land. Verder staan steden uit India (2), Botswana, Mongolië en Pakistan (2) in de top-10. De meest gezonde steden zijn: Reykjavik, Wenen, Sydney en Zürich.

Luchtvervuiling is dus voornamelijk een probleem in economisch minder bedeelde landen. Echter, met name juist in minder bedeelde landen in opkomst.

Ironisch genoeg verergert de luchtvervuiling eerst als arme landen rijker worden. Met extra geld komt ook extra vervuiling. Dat blijft zo tot landen uiteindelijk zo rijk zijn dat ze het geld hebben om zichzelf beter tegen uitlaatgassen te beschermen. Op veel plekken in Afrika, Latijns-Amerika en Azië kan het echter nog wel even duren voordat die mate van rijkdom is bereikt.

Die hinderlijke en ongezonde file

"In de verte rijdt een trein.
Vliegensvlug naar huis."

In de Van Diemenstraat, naast een school, een speeltuin en een kantorencomplex staat iedere dag een file. De weg ligt aan beide zijden tussen bebouwing waardoor de vervuiling lang blijft hangen. Files zijn niet alleen hinderlijk, maar ook ongezond. Zeker in een woonwijk.

Actie in uw wijk (pagina Milieudefensie folder)

Vervuilde lucht is slecht voor u!

De uitstoot van fijnstof en stikstofdioxide door industrie en verkeer vormt een bedreiging voor de gezondheid van mens en dier, met name in de Spaarndammer- en Zeeheldenbuurt.

door Kimbel Bouwman, Staatskrant november 2012

In maart van dit jaar werd een 38-jarige vrouw die al 15 jaar aan de Van Diemenstraat woont door een longembolie getroffen. Longziekten en luchtverontreiniging kennen een significant verband, ofschoon minder dan roken. Een onderzoeksrapport van de Rekenkamer naar het luchtkwaliteitsbeleid stelt vast dat de  gemeente Amsterdam de lucht in de stad niet zo schoon krijgt als dat van Europa voor 2015 zou moeten, en zeker niet zo schoon als dat voor de gezondheid van de burger het beste zou zijn. De effecten van landelijke en gemeentelijke maatregelen vallen tegen. In het Bestemmingsplan Spaarndammers en Zeehelden, waarin het bouwen en wonen in West onder de loep wordt genomen, staat dat de Van Diemenstraat tot het  Hoofdnet Auto behoort en kan worden aangemerkt als stadsstraat, waar naast auto’s ook ruimte is voor fietsers en voetgangers. De grote verkeersdruk die er heerst wordt zo mogelijk in de toekomst nog groter. Bij nieuwbouw wordt er gestreefd naar het vrijmaken van een breder straatprofiel. Bij de bouw van brede school De Zeeheld is hier al rekening mee gehouden.

Auto’s steeds schoner
Stadsdeelambtenaar René van Kuyk stelt in een brief naar aanleiding van een bewonersavond op 2 juli over de Zuiderspeeltuin aan het Barentszplein dat het op langere termijn goed komt met fijnstof aangezien de  auto’s steeds schoner worden. Hetzelfde argument heeft portefeuillehouder Dirk de Jager (GroenLinks) op  9 maart gebruikt bij een informatiebijeenkomst over de aanleg van de Spaarndammertunnel die in 2014 van start zal gaan. Mede op basis van een GGDadvies heeft de stadsdeelpolitiek gekozen om de scheidingswand in het ontwerp Barentszplein/Zuiderspeeltuin niet meer op te nemen. Het schrappen van de wand is overigens geen bezuinigingsmaatregel. Bij de in- en uitgang van de tunnel zullen wel vier meter hoge wanden worden geplaatst, maar geen filters worden aangebracht.

Sluipmoordenaars
Buurtbewoner Arthur Boddéus is inmiddels een campagne gestart via Vereniging Milieudefensie waarbij men  een petitie kan tekenen voor gezonde lucht. De gemeente wordt opgeroepen om vieze auto’s en vrachtwagens te weren uit de stad. Amsterdam heeft al een milieuzone waardoor de allervieste  sluipmoordenaars niet meer in de binnenstad mogen komen, maar men eist een uitbreiding waarbij al het smerig vervoer een halt wordt toegeroepen. Vooralsnog stemmen de resultaten van onderzoeken door Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV en Bureau Oranjewoud naar de luchtkwaliteitsaspecten in de buurten het stadsdeel gerust. Uit de berekeningen volgt dat de grenswaarden voor fijnstof en of stikstofdioxide worden gerespecteerd langs alle wegen binnen en in de directe omgeving van het plangebied.
Op grond van de bevindingen vormt de Wet luchtkwaliteit, zelfs bij een worst-case scenario, geen belemmering voor de realisatie van de plannen van de gemeente. De bewonersplatformen houden de vinger aan de pols, want zij vertrouwen de luchtmetingen voor geen cent. De meetresultaten fijnstof van het meetstation Westerpark zijn regelmatig ver boven de norm. De Rekenkamer beveelt ook aan dat  beleidsmakers het volksgezondheidsperspectief meer betrekken bij het maken van beleidskeuzes en de  communicatie vanuit de gemeente met de burger moeten verbeteren. Het stadsdeel zou strenger moeten zijn  met maatregelen om bij knelpunten met een grote luchtvervuiling zoals de Van Diemenstraat in de toekomst niet in de problemen te raken.

Teken de petitie voor gezonde lucht: milieudefensie.nl/luchtkwaliteit/petitie

'Rijk zadelt ons op met smerige oude diesels'

Het Parool. 13 december 2012 donderdag, Jasper Karman

"Milieu Wiebes: beleid minister brengt gezondheid en groei stad in gevaar"

De luchtkwaliteit in Amsterdam is veel slechter dan het rijk had berekend. Wethouder Eric Wiebes (Verkeer, VVD) wil dat Den Haag maatregelen neemt. Daar ligt het probleem.

De kwaliteit van de lucht in de stad is slechter dan lang werd gedacht. Hoe kan dat?

"Anderhalf jaar geleden waren we vol goede hoop. Toen ging het erom of we de normen die Europa had gesteld voor 2015 zouden halen, maar we hadden wel net onze plannen aangepast en veel meer effect weten te bereiken met minder geld. Nu blijkt echter dat de uitkomsten van het model dat het ministerie gebruikt, ver naast de officiële metingen zitten."

Is dat niet vreemd?

"Dat er een verschil zit tussen een model en een meting, is niet raar. Dat er zo'n groot en systematisch verschil tussen zit, is wel erg vervelend. Als het gaat om roet en fijnstof zitten we goed, maar de uitstoot van koolstofdioxide ligt boven de norm. "

Wat betekent dat?

"Dat het moeilijker wordt om in 2015 aan de eisen te voldoen. De gemeente doet al alles om de luchtkwaliteit te verbeteren, maar wij hebben maar invloed op 25 procent van de vervuiling. Als we het heel goed doen, kunnen we dat met tien procentpunt omlaag brengen."

"Maar de overige driekwart is aan het rijk. Als we niet aan de normen voldoen, kan Brussel bouwplannen in de stad blokkeren. Dan kan bijvoorbeeld de ontwikkeling van de Zuidas op losse schroeven komen te staan."

Wat kunnen we daar aan doen?

"Niet alleen Amsterdam moet iets doen, ook het rijk moet zich bekommeren om de luchtkwaliteit. Voor de rest van de opgave kijk ik naar Den Haag."

U klinkt niet erg optimistisch.

"Helaas zie ik wel een stap in de verkeerde richting, maar geen stappen in de goede richting."

Met die stap in de verkeerde richting doelt u op het verhogen van de snelheid op de A10 West naar honderd kilometer per uur?

"Ja. Daarmee wordt het effect van de milieuzone voor vrachtwagens die we hebben in West, in één klap tenietgedaan."

U stapt daarom zelfs naar de rechter. Heeft u vertrouwen in een goede afloop?

"Ja. Volgens onze specialisten zijn onze bezwaren redelijk, en goed onderbouwd met feiten en meetgegevens van de GGD en TNO. Ik had een gang naar de rechter graag voorkomen, maar op een gegeven moment heb je geen andere keuze meer."

Wat zou een stap in de goede richting zijn?

"Ik zit daar niet aan de knoppen. Maar de aanpak van de smerigste auto's bijvoorbeeld ligt op het bordje van het rijk. Daar zien we echter iets geks: door rijksmaatregelen als een vrijstelling van wegenbelasting en de gunstige bijtellingsregels is het aandeel van de smerigste diesels van 25 jaar en ouder verdubbeld."

Wat kan Amsterdam nog doen?

"We hebben al veel gedaan, ook samen met Den Haag. De milieuzone voor vrachtwagens was een offer van het bedrijfsleven, want die heeft voor veel extra kosten gezorgd - en dat tijdens de crisis. Nu kijken we naar een milieuzone voor bestelbussen. Dat is pijnlijk en zuur, zeker nu. Maar zelfs als we dat doen, zijn we er nog niet. En Den Haag moet daarbij bijspringen."

Hoe bedoelt u?

"Het is pijnlijk duidelijk dat Amsterdam alle maatregelen heeft genomen die we kunnen verteren. Als we een bestelbusmilieuzone invoeren, moeten ondernemers gecompenseerd worden. Daar heeft Amsterdam niet het budget voor."

Er moet nog veel gebeuren. Haast is geboden?

"In 2015 valt de bijl. Dus we moeten nu wel een idee hebben, ja."

Lucht op meer plekken te vies

Op basis van metingen van de GGD heeft de gemeente een analyse gemaakt van de grootste knelpunten in de stad. Daaruit blijkt onder meer dat de luchtkwaliteit slechter is dan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) had becijferd op de officiële knelpunten die eerder waren vastgesteld."

Op de Prins Hendrikkade en de Stadhouderskade is de concentratie stikstofoxide niet alleen hoger dan verwacht, maar ligt de concentratie ook op langere wegdelen boven de norm.

Daarnaast blijkt dat door de hogere waarden ook nieuwe knelpunten ontstaan.

Zo is de kans groot dat ook in de Jan van Galenstraat, op de Amstelveenseweg, in de Valkenburgerstraat, in de Tasmanstraat en op de Spaarndammerdijk de normen worden overschreden.

De GGD heeft verder grote zorgen over een aantal plaatsen waar het RIVM de luchtkwaliteit niet berekent, maar waar de kans groot is dat de normen in 2015 worden overschreden. Daarbij gaat het om de Molukkenstraat, de Linnaeusstraat, het Europaplein, de Spuistraat, de Overtoom en verschillende plekken langs de A10.